Từ việc tiếp cận trực quan nhiều lễ mo tang ở nhiều vùng dân cư rồi suy ngẫm, rút ra những giá trị tinh túy và ý nghĩa sâu sắc trong lễ mo tang của người Mường.

Từ năm 1945, hàng trăm năm về trước tùy hoàn cảnh, thứ bậc, đẳng cấp xã hội của người quá cố và của tang chủ mà lễ tang được tổ chức, diễn ra từ 3 ngày 3 đêm đến 12 ngày đêm liền. Những nhà lang, đặc biệt là Lang đầu Mường. Khi ông bà hoặc cha mẹ yếu đau đã đến đoạn cuối đời ở trần gian. Hơi thở chỉ còn nhẹ như sương cuối ngày mùa thu. Con cháu vây quanh, nhưng không được kêu khóc. Khi người thân ngắt hơi thở cuối cùng đi về cõi vĩnh hằng, người con trai cả rút dao chém vào bậu cửa 3 nhát, quăng dao vào góc nhà rồi khóc lớn, đánh dấu sự ra đi vĩnh viễn của người quá cố.

Sau khi phát tang, tiếng chiêng, tiếng trống đồng, có nơi còn bắn súng hỏa mai càng tăng nỗi hoảng hốt, lo sợ mất mát bao trùm lên gia đình, làng bản.

Người trong cộng đồng làng xóm đều tụ về, xúm lại giúp đỡ tang chủ lo liệu, thực hiện tang lễ.

Số lượng ông mo hành lễ, phải mời từ 1 đến 3 người. Cũng mời một nghệ nhân tài ba làm nhà xe, nhà táng.

Các ông mo sử dụng lễ phục đúng quy phạm, kiểu cách, màu sắc lộng lẫy. Khí lễ gồm có một quả chuông đồng nhỏ, một chiếc quạt giấy, một thanh kiếm, một dải khăn màu đỏ và một “lá cờ” màu trắng. Từng loại khí lễ được sử dụng như những đạo cụ, động tác, hành động diễn hóa giầu tính múa, phụ họa cho nội dung và tiết tấu, cường độ của lời kể, hát lễ của loóng mo, đã được định hình từ hàng trăm năm trước. Các ông mo lúc đứng, khi ngồi, động tác mạnh nhẹ, rộng hẹp dồn nén ân tình, nhân nghĩa, giãi bày cặn kẽ, dẫn giắt linh hồn khi phải vượt ngàn trùng, muôn dặm lên trời xin tên chuộc số, hoặc lặn lội qua “trăm sông, nghìn suối” về mường ma gặp hồn ma tổ tiên. Với những xót thương, đau đớn, nỗi lo lắng, buồn vui khi phải:

“Bước xuống cầu thang

Chúa lìa mày, hỡi bậc thang một

Chúa lìa mày, hỡi bậc thang hai.

Vườn cau, ao cá

Ruộng mạ non xanh

Anh đằng trước, em đằng sau bơ vơ côi cút”

Những lời thơ của Mo Mường và động tác hành lễ của mo giàu tính  nghệ thuật múa, và âm nhạc lễ tang đã giữ nhịp và hướng dẫn, nâng đỡ tâm linh cho đội quạt“làm mát hồn ma”.

Đội Quạt ma, gồm những nàng dâu/ dâu cả, dâu hai... dâu cháu, dâu chắt của ông bà hoặc cha mẹ, đã vĩnh biệt chốn trần tục để về cõi vĩnh hằng. Các nàng dâu “mặc đẹp như đi hội”, người Mường Bi có câu: “Diện như nàng dâu đi quạt”. áo ngắn thêu hoa hoặc áo dài bén gót, màu hồng hoặc màu trắng.

Đầu đội chiếc mũ hình lưỡi búa tầm sét lộn ngược thêu họa tiết, hoa văn. Dải khăn buông từ mũ xuôi qua lưng xuống đến thắt lưng được thêu và đính kim sa, kim tuyến. Bộ trang phục của các nàng dâu múa quạt ma thướt tha, lộng lẫy. Dường như nghịch ngược với lễ tang ma. Tay phải các nàng dâu múa đều cầm một chiếc quạt cọ, hình tròn trôn ốc, mềm mại và vàng ươm. Tay trái cầm gậy, chiếc gậy đặt lên vai, đầu gậy buộc một lá Tay ma (lá rừng có năm cánh như một bàn tay) và một chiếc kéo, chiếc gậy, chiếc lá và chiếc kéo để đề phòng ma ác, quỹ giữ xâm hại hồn ma người thân quá cố.

Trang trí không gian lễ cũng đa hình dạng, sắc màu, lộng lẫy như một điện thờ.

Âm nhạc tang ma, nhưng không buồn mà dịu dàng, thành kính. Các nàng dâu nhè nhẹ lật ngửa chiếc quạt và rướn nhẹ người đẩy cao chiếc quạt về phía quan tài và chiếc ghế mây “hồn ma đang ngồi ở đấy”, cũng là nơi nàng dâu cả ngồi xếp mái cạnh chiếc ghế, nâng đỡ hồn ma. Cánh tay và đặc biệt là cổ tay các nàng dâu vòng tròn úp chiếc quạt, quạt nhẹ nhàng về phía chiếc ghế mây “làm mát hồn ma”. Động tác tiếp theo với đà ngửa nhẹ thân người và kéo chiếc quạt úp vào ngực, bên trái tim của mình, với tâm linh huyền thoại, kính thương, dầu cảm súc. Điệu múa, được múa đi múa lại tới năm, bảy lượt mới dừng.

Các ông Mo lại tiếp tục trình diễn hát, đọc lời của lễ mo tang:

“Khang ông ra đi, con cháu, thân gia ruột đau như cắt.

Con cháu chạy về bỏ hái, bỏ nại giữ đường

Về đến nhà Khang ông không còn nữa

Con trai thờ mâm cơm  voóng lại

Con gái thờ mâm cơm voóng trong

Hết năm này đến năm nọ

Không cho hương lạnh khói tàn...”

Mỗi ngày đêm trong suốt 12 ngày đêm liền con cháu đều làm lễ dâng cơm, dâng rượu, dâng nước, dâng hương tới bảy tám tuần. Mỗi tuần dâng lễ như vậy, các nàng dâu lại quạt “làm mát hồn ma”.

Chỉ vẻn vẹn có hai động tác, phải múa đi múa lại liên tục tới hàng trăm lần trong suốt 12 ngày đêm. Không gây cảm giác cũ mòn mà nâng cao tính thành kính trang nghiêm, tưởng niệm và thương nhớ của con cháu đối với người quá cố. Mỗi lần múa, lại rút ngắn đi sự thân thương, gần gũi và giờ khắc chia cắt vĩnh biệt lại đến gần. “con cháu, thân gia ruột đau như cắt, nước mắt lã chã tuôn rơi” sâu sắc và quan trọng nhất là nghệ thuật múa đã tạo nên tính tâm linh, cái đẹp trong tình người, quan hệ giữa con người.

Sau một thời gian dài hành lễ mo tang tiếp đến các trình thức, nghi thức, lễ thức đưa tang.

Quan tài được đặt lên dàn khiêng. Nhà táng lộng lẫy chụp lên quan tài. Đội hình những người đưa tang được quy định: Các ông mo đi đầu, tiếp là dàn nhạc, đội múa cờ, múa kiếm, múa mặt mẻ và các bà đội cầu. Các nàng dâu múa quạt ma và con cháu, thân gia, bà con làng xóm đi sau quan tài.

Đoàn người đi chầm chậm. Những người múa kiếm, múa cờ với những động tác dựng kiếm trước mặt, đẩy chéo ngọn cờ, mũi kiếm về phía  trước rồi ngả kiếm, ngả cờ sang trái, sang phải và vung kiếm, vung cờ quay vòng. Múa thị uy để đảm bảo sự yên bình cho hồn ma. Múa mặt mẽ vui, hài hước, giảm bớt nỗi u buồn, lo sợ của lễ tang ma.

Lễ đưa tang đi được nửa đoạn đường, từ nhà đến nghĩa trang thì dừng lại, làm lễ đưa tang lần thứ nhất, thứ hai, thứ ba tùy thuộc giai tầng người quá cố và hoàn cảnh gia chủ tang lễ.

Những người khiêng linh cữu ngồi xuống. Các ông mo dẫn đầu, dàn nhạc, các đội múa cờ, múa kiếm, múa mặt mẽ và các nàng dâu múa quạt ma, đi vòng quanh linh cữu và nhà xe 7 vòng. Các nàng dâu dừng lại “múa làm mát hồn ma” bảy lần ở 7 cửa. Vòng cuối cùng, đội hình hành lễ chỉ đi nửa vòng rồi quay lại. Những người múa cờ, múa kiếm, múa mặt mẻ và những nàng dâu dừng lại, cháo linh cữu, hồn ma bằng những động tác chúc cờ, chúc kiếm và đặt những chiếc quạt vào trái tim mình cúi đầu vĩnh biệt.

Đoàn đưa tang đi khuất, các nàng dâu với chức phận thiêng liêng “múa làm mát hồn ma” và những người múa cờ, múa kiếm, múa mặt mẽ vội bỏ bớt lễ phục rồi trở về nhà. Trên đường trở về không được kêu khóc, nói chuyện và không quay đầu nhìn theo linh cữu, sợ rằng, nếu làm như vậy ma sẽ đi theo về nhà.

Lễ tang, thuộc hệ thống những đại lễ vòng đời của người Mường. Trong đại lễ, đã diễn hóa hàng vạn câu thơ trong, hàm chứa hầu hết các hiện tượng, sự vật trong thiên nhiên và xã hội, lịch sử, tộc người, văn hóa, nghệ thuật, phong tục, luật tục, lễ nghi, lễ thức, tín ngưỡng tâm linh đời người. Quan hệ gia tộc, cộng đồng làng xã của người Mường. Mỹ thuật, âm nhạc, nghệ thuật múa độc đáo, đậm đà bản sắc dân tộc, dầu tính tâm linh vùng đất, tình người hiện thực và huyền thoại.

Là giá trị tinh túy của văn hóa, nghệ thuật; là hồn cốt, sâu sắc tinh thần nhân nghĩa, nhân bản mà thời cổ xưa và thời đương đại cùng mong muốn bảo lưu - phát huy, kế thừa - phát triển.

                                                         NSƯT Bùi Chí Thanh

Số điện thoại hữu ích

Số điện thoại tiếp nhận của các tổ chức, cá nhân liên quan đến giải quyết Thủ tục hành chính 02183.899.255-Tại Sở Tư Pháp

Hot line: 0898.701.005 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Hòm thư:sovanhoattdlhoabinh@gmail.com 

Video hoạt động ngành

Các dịch vụ du lịch

khu diem den du lich copy
dich vu lu hanh
dich vu luu tru
dich vu mua sam
dich vu van chuyen
dich vu an uong
huong dan vien
cham soc suc khoe
BAN LAC copy

LONG HO HB copy

CHUA TIEN LAC THUY copy

logo vi

Thống kê truy cập

website counter

Template Settings

Color

For each color, the params below will be given default values
Blue Oranges Red

Body

Background Color
Text Color

Header

Background Color

Spotlight3

Background Color

Spotlight4

Background Color

Spotlight5

Background Color

Footer

Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family
Direction