Nghiên cứu, tổng hợp

Chủ Tịch Hồ Chí Minh, lúc sinh thời rất quan tâm đến đồng bào các dân tộc thiểu số Việt Nam. Tỉnh Hòa Bình đã vinh dự và tự hào 4 lần được đón Bác về thăm:

Lần 1: Bác thăm Nhà máy In tiền đầu tiên của chính quyền cách mạng đóng tại  Đồn điền Chi Nê của gia đình ông Đỗ Đình Thiện tại huyện Lạc Thủy (Từ ngày 19/2/1 đến ngày 21/02/1947);

Lần 2: Ngày 19-10-1958, Bác về thăm Trường Hợp tác hoá Nông nghiệp của tỉnh ở bến Ngọc (Kì Sơn), trên đường trở về Bác tới thăm Tập đoàn sản xuất Chí Hòa và Sư đoàn bộ đội miền Nam tập kết đóng ở Lương Sơn;

Lần 3: Ngày 17/8/1962,  Bác thăm Trường Thanh niên Lao động xã hội chủ nghĩa Hoà Bình,

Lần 4: Ngày 19/9/1964, Bác thăm Huyện ủy Kim Bôi.

Ngoài 4 lần chính thức về thăm, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn nhiều lần viết thư khen ngợi động viên, tặng quà cho quân và dân tỉnh Hòa Bình.

Hiện nay, tại Bảo tàng tỉnh Hòa Bình còn đang lưu giữ một hiện vật rất đặc biệt đó là Chiếc áo trấn thủ được may bằng cờ thần của Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng ông Đinh Công Phủ - Quan lang yêu nước ở vùng mường Diềm, Đà Bắc, Hòa Bình.

Chiếc áo trấn thủ này do nhân dân thôn Vân Sa, huyện Quảng Oai, tỉnh Sơn Tây tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh đầu năm 1947.

Năm 2010, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng – Phóng viên báo Lao Động đã đi tìm địa danh “Vân Sa, Quảng Oai, Sơn Tây”. Sau nhiều nỗ lực vất vả tìm kiếm, cuối cùng nhà báo Đỗ Doãn Hoàng đã tìm ra địa danh Vân Sa. Đó là thôn ven đê sông Hồng, nay thuộc xã Tản Hồng, huyện Ba Vì, Hà Nội. 

Tìm đến với các cụ cao tuổi nguyên là lãnh đạo xã Tản Hồng xưa, nhà báo được biết: Vào những năm 1946 -1950 – thời kỳ gian nan, ngàn cân treo sợi tóc của dân tộc. Ngân khố đất nước nhiều khi trống rỗng.  Đảng ta đã phát động phong trào “Mùa đông binh sĩ” (may áo trấn thủ cho chiến sĩ). Đảng kêu gọi toàn dân may áo trấn thủ ủng hộ bộ đội. Phong trào đã nhận được sự đồng lòng của toàn Đảng, toàn dân. Khắp các địa phương bùng lên phong trào thi đua may áo cho chiến sĩ với khẩu hiệu “Mỗi làng hai áo trấn thủ, hai chăn cho bộ đội”. Làng ít thì hai áo, hai chăn. Làng nhiều thì đóng góp nhiều hơn. Phong trào này đã được nhân dân nhiệt tình hưởng ứng. Nhiều nhà may đã nhận may áo, may chăn cho chiến sĩ không lấy tiền công. Nhiều nhà đóng góp vải, vóc. Nhiều nhà đóng góp tài chính, đóng góp công sức...

Làng Vân Sa ngày ấy chuyên nghề lấy tơ khắp nơi, mang về dệt ra lụa thành phẩm rồi cung cấp cho làng lụa Vạn Phúc (Hà Đông). Hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng, nhân dân Vân Sa ngày đêm may áo phục vụ chiến sĩ. Tất cả máy khâu trong làng đều được tập trung ra đình làng. Những ai biết về may mặc đều tình nguyện ra may. Quyên góp vải trong làng, được bao nhiêu đều may áo, may chăn gửi ra mặt trận. Hết vải, các cụ cao tuổi của làng làm lễ xin các vị thần Thành hoàng của làng cho phép người dân Vân Sa được lấy cờ phướn trong đình để may áo cho chiến sĩ. Điều này vô cùng thiêng liêng vì cờ phướn trong làng chỉ được sử dụng khi làng có lễ hội. Việc xin cắt cờ phướn lấy vải may áo cho chiến sĩ là việc lớn vô cùng hệ trọng của làng. Nhưng để phục vụ tiền tuyến, nhân dân làng Vân Sa vẫn xin các vị thần cho cắt. 

Ngồi may áo, may chăn cho chiến sĩ, người dân Vân Sa nhớ tới Chủ tịch Hồ Chí Minh – Người đứng đầu sóng, ngọn gió chèo lái con thuyền của dân tộc. Trời rét nhưng Bác vẫn giản dị, ăn mặc đơn sơ. Thương Bác bị lạnh, người dân Vân Sa muốn may áo tặng Bác. Dân làng Vân Sa đã chọn lá cờ thần còn tốt, còn lành nhiều nhất để cắt may áo trấn thủ biếu Bác.

Vào một ngày đầu năm 1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận được chiếc áo trấn thủ đầy ắp tình cảm kính yêu của nhân dân làng Vân Sa.

Áo được khâu bằng tay, làm bằng 3 lớp vải màu, dệt thủ công. Lớp 1 màu xanh chàm; Lớp 2 vải nỉ đỏ; Lớp 3 vải mộc màu vàng. Toàn bộ áo được khâu trần hình quả trám, khâu chỉ màu đen. Khuy áo bện bằng vải, có 4 khuy ở cạnh sườn, 3 khuy ở vai trái. Bên ngoài, trước ngực có khâu đáp 1 miếng vải đỏ trong đó có thêu dòng chữ:

 “Kính biếu Hồ Chủ Tịch

                               Toàn dân Văn Sa Quảng Oai - Sơn Tây”

Vùng Mường Diềm xưa gồm 2 xã Quy Đức và Đức Nhàn thuộc Châu Mai Đà (nay thuộc huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình). Cai quản vùng này là lang Đinh Công Phủ - một nhà lang có thế lực và con trai là Đinh Công Đốc có tinh thần yêu nước muốn đánh Pháp đuổi Nhật.

Trong phong trào đấu tranh, khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945, lang cun Đinh Công Phủ là người sớm giác ngộ cách mạng, đã đóng góp một phần không nhỏ trong thành công của cách mạng vùng mường Diềm như: Mở cuộc họp toàn thể lang đạo trong vùng mường Diềm, kêu gọi các lang đạo hợp tác với Mặt trận Việt Minh đánh Pháp, đuổi Nhật, quyên góp 30 khẩu súng, nhiều lương thực, thực phẩm cho cách mạng. 

Con trai lang Đinh Công Phủ là Đinh Công Đốc, được giác ngộ cách mạng và đã trở thành chỉ huy đơn vị Tự vệ của khu Căn cứ cách mạng Mường Diềm năm 1945.

 Tháng 8 năm 1945, lực lượng khởi nghĩa Mường Diềm do Đinh Công Đốc làm Tiểu đội trưởng đã phối hợp với các lực lượng cách mạng khác vùng lên khởi nghĩa giành chính quyền thành công ở châu Mai Đà, Suối Rút, Phố Vãng (Hòa Bình) và Mộc châu (Sơn La).

Sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, bọn phản động của Đại Việt duy dân âm mưu lật đổ chính quyền còn non trẻ. Năm 1946 chúng hoạt động mạnh ở vùng Mường Diềm. Biết được âm mưu của chúng, lực lượng vũ trang của ta ở Hoà Bình, kết hợp với đội quân của Đinh Công Đốc làm nội ứng đã tấn công vào sào huyệt, tiêu diệt đại bộ phận đầu sỏ và lực lượng vũ trang của Đại Việt duy dân ở Bến Chương, Chợ Bờ, Suối Rút. Trong trận đánh này tên đảng trưởng Lý Đông A đã bị Đinh Công Đốc bắn chết. Sau trận tấn công này, âm mưu phản động của bọn Đại Việt duy dân bị dập tắt.

Vào cuối năm 1946 đầu năm 1947, thực dân pháp cho quân nhảy dù xuống Chợ Bờ (huyện lỵ châu Mai Đà), sau đó chúng tiến quân lên phố Chò (Suối Rút) bằng hai đường:

Đường thuỷ: Chúng dùng ca nô đi theo đường sông Đà ngược lên Mường Diềm, khi đến núi Bò (thôn Bãi Cả) bị đội quân của Đinh Công Đốc phục kích đã bắn chìm hai ca nô, bọn chúng đã phải tháo chạy.

Đường bộ: Chúng có khoảng hai trung đội theo đường từ chợ Bờ qua Hào Tráng vào Oi Luông, Oi Nọi, tại đây chúng bị đội quân của Đinh Công Đốc chặn đánh ở gốc Sung buộc chúng phải rút quân về Chợ Bờ.

Vào cuối năm 1947 đầu năm 1948 thực dân Pháp lại đưa khoảng một đại đội theo đường sông Đà vào bến Hạt lên bản Kìa và bản Men. Sau khi đốt phá bến Hạt và bản Men, bản Kìa, chúng tiến quân vào Mường Làu, Mường Xàm. Biết được âm mưu của thực dân Pháp, đội quân du kích Mường Diềm do Đinh Công Đốc chỉ huy phối hợp với bộ đội chủ lực địa phương đã mai phục tại đỉnh dốc suối Nàng Nòn (nay thuộc xóm Khem xã Đoàn Kết). Khi thực dân Pháp tiến quân tới đội quân của ta đã giật bẫy đá và dùng súng, nỏ tấn công. Trận tấn công bất ngờ của quân ta đã làm cho quân Pháp không kịp chống đỡ nên đã bị tiêu diệt nhiều tên và thu được một số vũ khí. Số thực dân Pháp sống sót chạy quay lại bến Hạt theo thuyền về suối Rút.

Trong những thành công của lực lượng cách mạng vùng mường Diềm thời kỳ 1945 -1950, gia đình lang Đinh Công Phủ đã có nhiều đóng góp cho cách mạng.

Mặc dù là lãnh đạo cao nhất của đất nước, nhưng Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn sống đơn sơ, giản dị. Bác luôn quan tâm tới mọi người. Bác rất quan tâm tới đồng bào các dân tộc thiểu số, quan tâm đến việc đoàn kết, mở rộng mặt trận cứu nước ở tỉnh Hòa Bình. Chiếc áo trấn thủ của nhân dân làng Vân Sa tặng Bác. Bác biết áo rất quý. Bác trân trọng món quà. Thấy lang Đinh Công Phủ vùng mường Diềm, Đà Bắc, Hòa Bình có nhiều thành tích ủng hộ cách mạng nên ngày 15/01/1948 Bác gửi tặng chiếc áo quý giá đó và gửi thư khen ngợi:


“Tôi rất vui lòng biết rằng: gần đây dưới sự chỉ đạo của cụ, cùng sự cố gắng của anh em cán bộ và toàn thể đồng bào. Công việc kháng chiến ở khu ta khá tiến bộ, giết khá địch, cướp khá súng.

Tôi gửi biếu cụ 1 chiếc áo trấn thủ. Áo này là đồng bào Quảng Oai, tỉnh Sơn Tây biếu tôi. Cụ mặc ấm, cũng như tôi mặc ấm. Hai cháu ở đây rất ngoan, rất ham học và tiến bộ nhiều.

Chúc cụ khỏe mạnh và nhờ cụ thăm tất cả các cháu, anh em cán bộ và đồng bào khu đó. 

              Chào thân ái quyết thắng 

     15.1.1948

                                                                                           Hồ Chí Minh.”

Nhận được quà tặng và thư khen ngợi của Chủ Tịch Hồ Chí Minh, gia đình nhà lang Đinh Công Phủ vô cùng cảm động, trân trọng giữ gìn tấm áo và lá thư như tài sản vô giá của gia đình. Nhưng không chỉ một lần, mà gia đình nhà lang Đinh Công Phủ còn  nhiều lần nhận được thư thăm hỏi động viên khen ngợi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Gia đình đã cất giữ những món quà quý giá đó hết sức cẩn thận. Tới những năm sau thống nhất đất nước thì gia đình tặng lại Bảo tàng Hà Sơn Bình chiếc áo trấn thủ. Năm 1991, cùng với việc chia tách tỉnh Hà Sơn Bình, chiếc áo được trở về với Hòa Bình và được lưu giữ trong Bảo tàng tỉnh Hòa Bình. 

Chiếc áo được Bảo tàng tỉnh Hòa Bình trân trọng bảo quản, lưu giữ và đã đưa ra giới thiệu tới công chúng qua nhiều đợt trưng bày. Tới chiêm ngưỡng chiếc áo, du khách vẫn cảm nhận được đầy ắp tình cảm kính yêu của nhân dân làng Vân Sa đối với Bác cũng như sự quan tâm, động viên của Bác đối với nhân dân tỉnh Hòa Bình.

Các tin khác

Viết bởi Nguyễn Ngọc Tú