1. Di tích Hang Xóm Trại, xã Tân Lập, huyện Lạc Sơn

Hang xóm Trại đã được các nhà nghiên cứu khảo cổ biết tới từ khá sớm. Từ khi phát hiện cho tới nay đã có tới 8 cuộc điều tra, thám sát, khai quật tại di tích.

Lần 1: Năm 1975 ông Hà Phùng Tiến - một cán bộ Khảo cổ học khi đi điền dã tại huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình đã phát hiện ra địa điểm này;

Lần 2:  Năm 1980, nhân chuyến công tác nghiên cứu tại Hoà Bình, Đoàn Địa chất 203 đã tiến hành khảo sát thực địa khu vực huyện Lạc Sơn (Hoà Bình) và đã tiếp tục phát hiện ra dấu vết văn hoá nguyên thuỷ ở đây;

Lần 3: Tháng 7 năm 1980, các cán bộ của Viện Khảo cổ học và Đoàn địa chất 203 đã tiến hành điều tra và xác minh địa điểm khảo cổ học hang Xóm Trại;

Lần 4: Nhằm thu thập một bộ sưu tập hiện vật phong phú tìm hiểu về Văn hoá Hoà Bình để chuẩn bị cho Hội nghị khoa học về Văn hoá Hoà Bình, Viện Khảo cổ học đã tiến hành khai quật hang Xóm Trại trong tháng 5 năm 1981. Trong đợt khai quật này đã thu được 1.150 hiện vật, bao gồm công cụ đá và xương;

Lần 5: Tháng 8 năm 1982, Viện Khảo cổ tiếp tục đào thám sát lại hang Xóm Trại lần thứ hai để xác định trữ lượng tư liệu trong Văn hoá Hoà Bình.

Lần 6: Năm 1986, Tiến sĩ Nguyễn Việt lại phụ trách đoàn khai quật tiến hành khai quật  hang lần thứ ba;

Lần 7: Năm 2004, nhằm tìm hiểu thêm tư liệu về di tích Hang Xóm Trại, Tiến sĩ Nguyễn Việt - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Tiền sử Đông Nam Á lại tiến hành điều tra, thám sát hang;

Lần 8: Năm 2008, trong quá trình tiến hành tu bổ, tôn tạo di tích Hang Xóm Trại, Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á và Bảo tàng Hoà Bình đã phát hiện nhiều tư liệu mới hết sức thú vị về hang xóm Trại;

Những giá trị tiêu biểu:

1. Đã phát hiện số lượng di vật đá xương phong phú nhất lên tới trên 5.000 tiêu bản; Đây vừa là nơi cư trú lâu dài, vừa là công xưởng để chế tác công cụ của cư dân Văn hoá Hoà Bình.

2. Sự xuất hiện hàng trăm hiện vật đá thể khối lớn, trung bình tới 10 kg/hv;

3. Tầng văn hoá khảo cổ rất dày lên tới 5m và trải dài trên bề mặt 200m2 của hang cùng với số lượng vỏ ốc rất lớn tới hàng chục triệu vỏ;

  4. Phát hiện vết tích tro bếp dày hàng mét;

5. Phát hiện hệ thống tư liệu nghệ thuật tiền sử sớm nhất hiện biết ở Việt Nam và có thể ở Đông Nam Á.

6. Phát hiện hệ thống hai lối đi cổ tương ứng với thời kỳ bắt đầu đến sống ở hang (trước 21 ngàn năm) và khoảng 8-9 ngàn năm sau những đợt đá rơi đầu toàn tân.

7. Phát hiện một phần của bộ hài cốt cổ nằm trong địa tầng có tuổi C14 khoảng 17 ngàn năm.

8. Phát hiện hệ thống đá khoáng có thể dùng do nhu cầu mất cân bằng dinh dưỡng khoáng nguyên thuỷ.

9. Qua những công cụ đá balzan mài tại hang đã giúp cho việc hoàn thiện tư liệu về kỹ thuật mài sớm trong thời đại đá cũ Việt Nam.

10. Đã phát hiện được rất nhiều mảnh gốm thuộc văn hoá Đa Bút cách ngày nay 5 - 6 nghìn năm, có nhiều mảnh được trang trí hoa văn rất đẹp.

11. Hiện tại di tích còn giữ được nhiều giá trị gốc:

  - Các dấu vết đường đi được bảo tồn nguyên trạng;

  - Giữ nguyên một phần tầng văn hoá đã hoá thạch bên vách hang;

  -  Hang được vệ sinh làm xuất lộ dấu tích văn hoá thời kỳ đầu của hang;

  - Tầng văn hoá còn rất nhiều trong hang;

   Từ những phát hiện mới trên, Hang Xóm Trại đã trở thành địa điểm Văn hoá Hoà Bình tiêu biểu nhất của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Di tích được xếp hạng cấp quốc gia năm 2001.

2. Di tích Hang Chổ, xã Cao Răm, huyện Lương Sơn

  Hang nằm phía s­ườn Tây Nam núi Sáng thuộc xóm Hui, xã Cao Răm, huyện L­ương Sơn, tỉnh Hoà Bình.

  - Di chỉ hang Chổ năm 1926 đã đư­ợc nhà khảo cổ học ngư­ời Pháp bà M. Côlani khai quật từ ngày 9-12 đến ngày 13-12.

- Năm 1984 Bảo tàng Hà Sơn Bình kết hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam tiếp tục khảo sát, nghiên cứu kỹ lư­ỡng hang Chổ và khu vực bãi trống tr­ước cửa hang.

- Tháng 11 năm 1998 một lần nữa Bảo tàng Hoà Bình kết hợp với Viện Khảo cổ học trong ch­ương trình hợp tác, nghiên cứu khoa học vùng đất Cao Răm đoàn đã đào thám sát một hố với diện tích 4m2 tại hang Chổ.

  Qua kết quả điều tra, thám sát và nghiên cứu các nhà khảo cổ học đều cho rằng:

  + Di chỉ hang Chổ là nơi c­ư trú khá lâu của ng­ười nguyên thuỷ (thể hiện ở tầng văn hoá rất dầy).

  + Căn cứ vào số l­ượng mảnh t­ước lớn, mảnh vỡ công cụ nhiều. Đồng thời còn phát hiện một số hạch đá có thể tích lớn (có vết bổ dở) là nguyên liệu chế tác công cụ chứng tỏ di tích hang Chổ còn là di chỉ xư­ởng.

  - Về niên đại, hang Chổ trong tương quan với các di tích Hoà Bình khác. Hang Chổ có những yếu tố biểu hiện của một giai đoạn cao của Văn hoá Hoà Bình. Căn cứ vào tổng thể di vật có thể đ­ã ra một khung niên đại tư­ơng đối của di tích trên d­ưới 10.000 năm trong giai đoạn chuyển tiếp sang trung kỳ đá mới ở nước ta.

  Di vật đá ở hang Chổ biểu hiện những đặc tr­ưng của di vật văn hoá Hoà Bình. Công cụ làm bằng đá cuội chiếm đa số, trong đó bao gồm cả những hòn cuội nguyên và những loại làm từ mảnh cuội tách mỏng.

Ngoài những loại hình công cụ thuộc nhóm truyền thống nh­ư công cụ rìa l­ưỡi dọc, công cụ rìa liên tiếp, mũi nhọn thì nổi bật lên là những đặc chủng công cụ đá Hoà Bình bao gồm công cụ hình bầu dục, hình hạnh nhân, hình chữ nhật và rìu ngắn loại di vật có nhiều lỗ vũm nhỏ mà bà Madeleine Colani gọi là Pierres à cuppules th­ường gặp trong các di tích Hoà Bình khác cũng có mặt ở đây.

Tầng văn hoá chủ yếu là nhuyễn thể ốc lẫn còn có các vỏ trai sông rất to và dầy cho thấy, khí hậu trong vùng thời kỳ ấy có độ ẩm cao và có các dòng sông, suối lớn trong khu vực.

3. Di tích Hang Đồng Thớt, xã Thanh Nông, huyện Lạc Thủy

Tháng 9/1926, Madeleine Colani nhà nữ khảo cổ học người Pháp trở lại nghiên cứu một số nơi trong tỉnh Hoà Bình lần thứ 2 từ tháng 9 đến nửa tháng 12 năm 1926. Madeleine Colani đã phát hiện và khai quật ở đây 11 địa điểm khảo cổ, di chỉ hang Đồng Thớt là một trong những di chỉ mà Madeleine Colani đã khai quật trong thời kỳ này. Tổng số hiện vật mà Madeleine Colani thu được ở di chỉ này là 527 hiện vật: trong đó hầu hết là đồ đá, một số ít là đồ xương, một số răng xương động vật. Những kết quả của cuộc khai quật này, bà chưa nghiên cứu và chưa công bố, mà chỉ thấy nói đến di chỉ này ở phần “những nhận xét mới” trong cuốn “Thời đại đồ đá trong tỉnh Hoà Bình”.

Những hiện vật tìm được ở di chỉ hang Đồng Thớt hiện nay chỉ giữ được một số tại Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam. Tất cả có 123 hiện vật, so sánh với phiếu ghi hiện vật của Madeleine Colani để lại là 527 hiện vật chúng ta thấy còn thiếu nhiều không thể làm cứ liệu đầy đủ cho công tác nghiên cứu.

Trước tình hình đó năm 1966, Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tiến hành khảo sát thăm dò và khai quật ở tầng văn hoá còn nguyên vẹn từ ngày 14/4/1966 đến ngày 30/4/1966. Với diện tích khai quật 36 m2, đoàn đã thu thập một khối lượng hiện vật rất lớn. Đây là tài liệu hiện vật rất quan trọng trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu nền văn hoá Hoà Bình.

  Hang Đồng Thớt là một di chỉ thuộc nền Văn hoá Hoà Bình. Tầng văn hoá khảo cổ ở đây tuy dầy và chia thành nhiều lớp rõ rệt nhưng những di vật phân bổ trong đó không có những yếu tố đánh dấu sự khác nhau về giai đoạn phát triển của Văn hoá Hoà Bình.

Khối lượng di vật phát hiện được ở di chỉ này rất phong phú trong đó đồ đá chiếm khối lượng lớn nhất đã có hơn 500 hiện vật có vết gia công của con người. Gần hết những loại di chỉ Đồng Thớt đều được làm bằng những hòn cuội. Đó là một thứ nguyên liệu dễ kiếm ở gần nơi ở của họ và rất thuận lợi cho việc chế tác công cụ. Người nguyên thuỷ đã lựa chọn những hòn cuội có hình dáng và kích thước hợp với từng loại công cụ đem ghè đẽo làm thành công cụ. Ở đây không thấy có những công cụ được làm từ những mảnh tách, từ những hòn đá gốc, từ những tảng đá lớn... Hầu hết công cụ được chế tác từ những hòn cuội nguyên, chính vì vậy đã trở thành kỹ thuật đặc trưng của Văn hoá Hoà Bình.

Về loại hình công cụ mang tính chất đặc trưng của Văn hoá Hoà Bình như: Công cụ hình hạnh nhân, công cụ hình đĩa chiếm một số lượng lớn.

Hình thái kinh tế của người nguyên thuỷ tại đây là hái lượm và săn bắn hoàn toàn phụ thuộc vào yếu tố tự nhiên. Ở đây không thấy vết tích của nghề nông nghiệp nguyên thuỷ, của việc chăn nuôi gia súc.

  Về niên đại: Căn cứ vào di vật, địa tầng trong mối tương quan với các di tích khác của nền Văn hoá Hoà Bình cho phép chúng ta đưa ra một khung niên đại tương đối cho di chỉ này từ 10.000 - 7.000 năm cách ngày nay.

4. Di tích Hang Muối, thị trấn Mường Khến, huyện Tân Lạc

Tháng 9/1963, Đội khai quật Vụ Bảo tồn - Bảo tàng thuộc Bộ Văn hoá đã tiến hành khai quật với quy mô nhỏ ở hang Muối, do các đồng chí đội phó Phạm Văn Kỉnh và Nguyễn Ngọc Đính, Nguyễn Đình Tấn phụ trách d­ưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí đội tr­ưởng Nguyễn Văn Nghĩa.

Tháng 5 năm 1964, đội khảo cổ Bộ Văn hoá lại tiến hành thám sát hang Muối một lần nữa để kiểm tra lại địa tầng và thu nhập thêm một số hiện vật làm cơ sở nghiên cứu sau này, tạo điều kiện nghiên cứu Văn hoá Hoà Bình một cách toàn diện hơn.

Tiếp đến tháng 6 và 7 năm 1965, Viện Bảo tàng tiến hành khai quật trên phần còn lại của khu vực chư­a đ­ược nghiên cứu của các lần trư­ớc, nhằm bổ xung hiện vật cho công tác nghiên cứu và tr­ưng bày trong cuộc chỉnh lý tiến hành vào năm 1966. Cuộc khai quật lần này là một trong những cuộc khai quật đầu tiên có quy mô tư­ơng đối lớn của nghành khảo cổ học n­ước ta về Văn hoá Hoà Bình từ sau ngày miền Bắc hoàn toàn giải phóng.

Quá trình thám sát, khai quật, nghiên cứu hang Muối, các nhà khảo cổ học đã tìm thấy sự cấu tạo của tầng văn hoá rất dầy (đến 1,70m); phát hiện thấy hai hố đất mùn (hố rác) bếp nguyên thuỷ và một số hiện vật rất lớn (hơn 900 hiện vật); và 2 mộ táng, điều đó chứng tỏ rằng đây là một di chỉ cư­ trú của ng­ười nguyên thuỷ.

Phát hiện ra di tích hang Muối là một bư­ớc hết sức quan trọng và mang một giá trị lịch sử to lớn. Nó có ý nghĩa về nhiều mặt khoa học. Việc nghiên cứu khoa học, tìm những t­ư liệu chứa đựng trong di tích là một b­ước cần thiết, là yếu tố quan trọng trong công tác nghiên cứu việc phát sinh và phát triển loài ng­ười. Chính vì vậy di tích hang Muối trên đất nư­ớc ta nói chung, của Tân Lạc, Hoà Bình nói riêng là một tài sản vô cùng quý báu; nó đóng góp một phần quý giá cho nền khoa học nư­ớc nhà cũng như nền khoa học thế giới một tư­ liệu cực kỳ quý báu.

Danh mục di tích khảo cổ học “Văn hóa Hòa Bình” xếp hạng cấp quốc gia

Huyện Lương Sơn:

STT Tên di tích Địa điểm Loại hình QĐ xếp hạng số, ngày, tháng, năm
1 Hang Tằm Xóm Rổng Tằm, xã Lâm Sơn Khảo cổ Số 06/2000/QĐ-BVHTT ngày 13/4/2000
2 Hang Chổ Xóm Hui, xã Cao Răm Khảo cổ Số 06/2000/QĐ-BVHTT ngày 13/4/2000

Huyện Tân Lạc:

1 Hang Muối Khu I, thị trấn Mường Khến Khảo cổ Số 1568 QĐ/BVHTT ngày 20/4/1995
2 Hang Bư­ng Xóm Nẻ, xã Ngòi Hoa Khảo cổ Số 15/2003/QĐ-BVHTT ngày 14/4/2003

Huyện Mai Châu:

1 Hang Khoài Xóm Sun, xã Săm Khoè Khảo cổ Số 141/QĐ-BVHTT ngày 23/1/1997
2 Hang Láng Xóm Chiềng Châu, xã Chiềng Châu Khảo cổ Số 38/2005/QĐ-BVHTT ngày 22/8/2005

Huyện Lạc Sơn:

1 Hang xóm Trại Xóm Trại, xã Tân Lập Khảo cổ Số 53/2001/QĐ-BVHTT ngày 28/12/2001
2 Mái đá Làng Vành Xóm Làng Vành, xã Yên Phú Khảo cổ Số 15/2003/QĐ-BVHTT ngày 14/4/2003

Huyện Lạc Thủy:

1 Động Tiên Xóm Lão Nội, xã Phú Lão Khảo cổ Năm 1989
2 Hang Làng Đồi (hang Đồng Thớt) Xã Thanh Nông Khảo cổ Số 53/2001/QĐ-BVHTT ngày 28/12/2001

         

                                                        Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hòa Bình

Số điện thoại hữu ích

Số điện thoại tiếp nhận của các tổ chức, cá nhân liên quan đến giải quyết Thủ tục hành chính 02183.899.255-Tại Sở Tư Pháp

Hot line: 0898.701.005 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Hòm thư:sovanhoattdlhoabinh@gmail.com 

Video hoạt động ngành

Các dịch vụ du lịch

khu diem den du lich copy
dich vu lu hanh
dich vu luu tru
dich vu mua sam
dich vu van chuyen
dich vu an uong
huong dan vien
cham soc suc khoe
BAN LAC copy

LONG HO HB copy

CHUA TIEN LAC THUY copy

logo vi

Thống kê truy cập

website counter

Template Settings

Color

For each color, the params below will be given default values
Blue Oranges Red

Body

Background Color
Text Color

Header

Background Color

Spotlight3

Background Color

Spotlight4

Background Color

Spotlight5

Background Color

Footer

Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family
Direction