Hoà Bình là một tỉnh miền núi, cửa ngõ vùng Tây Bắc có vị trí địa lý quan trọng, là vùng đệm trung gian tiếp nối giữa đồng bằng châu thổ Bắc Bộ với vùng núi cao miền Tây Bắc của tổ quốc. Là vùng đất cổ, với các dải núi đá vôi chạy dọc theo h­ướng Đông Nam, song song với dải Trư­ờng Sơn ở phía Tây, đã tạo ra nhiều bồn địa, thung lũng với hệ động, thực vật phong phú, nên ngay từ thời tiền sử, con ng­ười đã sớm sinh tụ trên mảnh đất Hoà Bình, để lại một nền văn hoá nổi tiếng "Văn hoá Hoà Bình".

Từ những năm 20 của thế kỷ XX, các hang động trong các sơn khối đá vôi tỉnh Hòa Bình đã đư­ợc các nhà Khảo cổ học của tr­ường Viễn Đông Bác Cổ chú ý tới. Qua quá trình khảo sát, thám sát, khai quật, nghiên cứu, các nhà khoa học đã tìm ra trong các hang động của các sơn khối đá vôi Hoà Bình một nền văn hoá phát triển trong giai đoạn từ hậu kỳ đá cũ cho tới sơ kỳ đá mới (tồn tại trong khoảng thời gian từ 30.000 năm đến 4.000 năm cách ngày nay), nền văn hoá này đư­ợc đặt tên là nền “Văn hoá Hoà Bình”.

Ngư­ời có công đầu trong việc phát hiện, nghiên cứu là nhà nữ khảo cổ học người Pháp Madeleine Colani.

          “Văn hoá Hoà Bình” không chỉ tồn tại trên đất n­ước Việt Nam mà còn phân bố rất rộng ở khu vực Đông Nam Á. Tại Việt Nam, tính đến thời điểm hiện nay có trên 130 địa điểm Văn hoá Hoà Bình, nhưng phân bố không đều, tập trung nhiều nhất tại hai tỉnh: Hoà Bình (76 điểm) và Thanh Hoá (32 điểm), số còn lại phân bố rải rác ở các tỉnh Lai Châu, Sơn La, Hà Giang, Ninh Bình, Nghệ An, Quảng Bình, Quảng Trị và Hà Nội.

          Chính vì số lượng địa điểm Văn hóa Hòa Bình tập trung đông nhất tại tỉnh Hòa Bình nên tại Hội nghị Tiền sử Viễn Đông họp ở Hà Nội năm 1932, “Văn hóa Hòa Bình” đã được các nhà khảo cổ thế giới công nhận. Hội nghị đã thông qua và thống nhất lấy thuật ngữ “Văn hoá Hoà Bình” do bà  Madeleine Colani đưa ra đặt tên cho nền văn hoá này. Tại tỉnh Hòa Bình, các di tích Văn hóa Hòa Bình phân bố ở hầu khắp các huyện (Thành phố Hòa Bình không tìm thấy điểm nào). Theo số liệu thống kê của Viện Khảo cổ học Việt Nam năm 1989, tỉnh Hòa Bình có 69 địa điểm di tích Văn hóa Hòa Bình. Các di tích Văn hóa Hòa Bình tại tỉnh Hòa Bình đều mang các đặc điểm nổi bật của nền Văn Hóa Hòa Bình ở Đông Nam Á:

          Các di tích đều nằm trong các hang động và mái đá cao ráo quanh các thung lũng, có hệ sinh thái phổ tạp thuận lợi cho việc săn bắt và hái lượm. Đặc biệt là rất sẵn nguyên liệu cuội để chế tác công cụ lấy từ các sông suối chảy qua lòng thung lũng.

          Hướng của hang động thường là hướng Đông - Nam, Tây - Bắc đối với vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm của vùng núi thượng du. Đây là hướng lý tưởng để tránh gió mùa Đông Bắc, thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông, đảm bảo đủ nhiệt độ và ánh sáng trực tiếp ban ngày.

          Các di tích Văn hóa Hòa Bình thường phân bố thành từng cụm trong các thung lũng hẹp, mỗi cụm có từ 5 đến 7 di tích và có diện tích từ 50m đến 150m, độ cao trung bình so với mặt ruộng từ 10m đến 20m. Huyện Tân Lạc có cụm: Hang Muối, Mái đá Triềng Xến I, Mái đá Triềng Xến I, Hang Triềng Xến II; Huyện  Lương Sơn có cụm: Hang Tằm, Hang Rổng Tằm, Hang Trâu, Hang Chổ; Huyện Lạc Sơn có cụm: Hang Xóm Trại, Mái đá Làng Vành, Hang Dúng…

Các di vật chính của thời kỳ Văn hóa Hòa Bình tại tỉnh Hòa Bình là các dụng cụ bằng đá cuội ghè đẽo tương đối thô sơ một mặt, hoặc chỉ phần lưỡi. Đến thời kỳ cuối của Văn hóa Hòa Bình, các hiện vật đã được sử dụng đến kỹ thuật mài: mài lưỡi, mài một mặt, mài toàn thân. Cuội được nhặt từ sông, suối mang về hang để chế tác công cụ. Các nhà khảo cổ đã thử nghiệm đẽo cuội hầu tìm hiểu kỹ thuật người xưa. Kỹ thuật đẽo đá là sự kết hợp tổng hoà của các thủ pháp chẻ, bổ, đập, bẻ, ghè - đẽo, mài - cưa.

          Về loại hình, cư dân Văn hóa Hòa Bình đã tạo được nhiều loại công cụ rất phong phú và đa dạng như công cụ hình đĩa, công cụ 1/4 viên cuội, công cụ hình hạnh nhân, nạo lưỡi dài, nạo lưỡi ngắn, rìu dài, rìu ngắn, bôn, rìu mài lưỡi... Ngoài công cụ đá, người Hoà Bình đã biết chế tác và sử dụng một số công cụ bằng xương, sừng và vỏ trai như: rìu xương, đục xương, mũi nhọn và nạo vỏ trai.

Đặc điểm dễ nhận biết nhất của các di tích văn hóa Hòa Bình là vết tích vỏ ốc suối trong hang. Đây là thức ăn chủ yếu của người tiền sử Văn hóa Hòa Bình. Vỏ ốc cùng với các dấu tích vật chất khác khi người tiền sử Văn hóa Hòa Bình sống trong hang để lại trên nền hang tạo thành tầng văn hóa trong hang. Thành phần cấu tạo chủ yếu của tầng văn hoá gồm: đất sét vôi xen các vỏ nhuyễn thể chủ yếu là ốc suối và ốc núi, xương cốt động vật, vỏ và hạt một số loài thảo mộc, dấu tích than tro, di cốt người và mộ táng, công cụ chủ yếu là công cụ đá, các phế liệu chế tác và mảnh gốm. Tuỳ thuộc vào thời gian cư trú mà tầng văn hoá có độ dày mỏng khác nhau. Tầng văn hoá ở các hang có độ dày mỏng khác nhau, trung bình từ 0,5m đến 4m. Tiêu biểu có di tích hang Xóm Trại ở huyện Lạc Sơn tầng văn hóa dày tới hơn 4m. Đây là minh chứng cho thấy thời gian người tiền sử Văn hóa Hòa Bình cư trú sinh sống trong hang là rất dài.

          Cư dân Văn hoá Hoà Bình thường chôn người chết ngay trong nơi cư trú. Mộ có thể đặt ngay trong góc hang hoặc gần bếp lửa. Điều này phản ánh tâm lý của người nguyên thuỷ muốn người chết ở gần mình hơn, được nghỉ ngơi ở chỗ sinh hoạt thường ngày để tạo sự đầm ấm và tránh thú dữ ăn thịt. Hầu hết thi hài người chết được rắc thổ hoàng sau khi chôn và chủ yếu được chôn theo tư thế nằm co bó gối. Đáy mộ có lót than tro, thổ hoàng, đá răm. Đa số xung quanh mộ được ghè đá làm hộp mộ và người chết thường được chôn theo những công cụ bằng đá, đồ trang sức. Tại di tích Mái đá Đú Sáng, xã Đú Sáng, huyện Kim Bôi; di tích Hang Xóm Trại xã Tân Lập, huyện Lạc Sơn và di tích Hang Chổ, xã Cao Răm, huyện Lương Sơn… dấu tích mộ gần bếp lửa được tìm thấy rất rõ.

          Trong số các di tích Văn hóa Hòa Bình tại tỉnh Hòa Bình, Hang Xóm Trại được đánh giá là di tích quan trọng bậc nhất, không chỉ trong tỉnh Hòa Bình mà còn đối với cả Việt Nam và Đông Nam Á. Qua 8 lần điều tra, thám sát và khai quật đã phát hiện khối tư liệu khổng lồ bao gồm vỏ nhuyễn thể, xương răng thú, di cốt người, gốm và đặt biệt là di vật đá lên đền hàng nghìn hiện vật. Sự cân đối về mặt hình thái, sự có mặt và kết hợp các hình thức kỹ thuật chế tác công cụ tinh xảo đã khiến nhiều học giả trong và ngoài nước ngày càng quan tâm đến Hang Xóm Trại và đánh giá sưu tập đá nơi đây là tiêu biểu cho Văn hóa Hòa Bình ở Việt Nam và Đông Nam Á.

          Nhìn chung các di tích Văn hoá Hoà Bình có nhiều lớp phức tạp, các lớp đó ít nhiều phản ánh tính chất, giai đoạn hoặc mức độ sớm muộn của Văn hoá Hoà Bình. Qua các hiện vật và kết quả khai quật khác cho thấy cư dân Văn hóa Hòa Bình tại tỉnh Hòa Bình có niên đại từ 30 nghìn đến 4.000 năm cách ngày nay.       

Từ năm 1991 trở về trước, cả tỉnh Hòa Bình chỉ có một di tích khảo cổ Văn hóa Hòa Bình được xếp hạng cấp Quốc gia đó là di tích Động Tiên, xã Phú Lão, huyện Lạc Thủy do Bảo tàng Hà Sơn Bình lập hồ sơ xếp hạng năm 1989.

Sau khi tái lập tỉnh Hòa Bình, năm 1995, Bảo tàng tỉnh Hòa Bình đã tiến hành Tổng Kiểm kê di tích trong toàn tỉnh. Trong quá trình kiểm kê đã phát hiện ra sự thay đổi trong số lượng các địa điểm Văn hóa Hòa Bình. Một số di tích đã mất, không tìm thấy, một số di tích nằm trong vùng đất quốc phòng. Thêm một số di tích mới phát hiện. Cho đến nay tổng số địa điểm di tích Văn hóa Hòa Bình là 76. Trong đó:

- Số di tích đã mất, không tìm thấy:                                                  20 địa điểm

- Số di tích nằm trong vùng đất quốc phòng do quân đội quản lý:   21 địa điểm                                               

- Số di tích hiện còn để bảo tồn và phát huy tác dụng:                     35 địa điểm

- Số di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia:                                     10 địa điểm

Lý giải về số các điểm di tích Văn hóa Hòa Bình bị mất có thể là do vô tình bị nhân dân cải tạo làm nhà, làm các công trình xây dựng, làm ruộng vườn canh tác, hoặc một số di tích bị mất tên (xưa gọi tên khác, nay điều tra thì mọi người không ai nhớ tên đó nữa).

Trong 76 địa điểm Văn hóa Hòa Bình được phân bố như sau:

1. Kim Bôi: 20 di tích                                        6. Yên Thủy: 6 di tích                                     

2. Lương Sơn: 14 di tích                                    7. Đà Bắc: 4 di tích                                           

3. Tân Lạc: 10 di tích                                         8. Mai Châu: 4 di tích

4. Lạc Thủy: 9 di tích                                         9. Kỳ Sơn: 2 di tích

5. Lạc Sơn: 7 di tích                                         

Văn hóa Hòa Bình là văn hóa khảo cổ rất tiêu biểu và có vị trí quan trọng trong thời đại đồ đá ở Việt Nam cũng như trên thế giới.Ý nghĩa và tầm quan trọng của sự xuất hiện nền Văn hóa Hòa Bình tại tỉnh Hòa Bình không chỉ là một minh chứng khẳng định tỉnh Hòa Bình là một trong những chiếc nôi của loài người. Văn hóa hòa Bình tại tỉnh Hòa Bình đã cung cấp cho các nhà khảo cổ,các nhà khoa học, các nhà nhân chủng học... trong nước và quốc tế những cứ liệu khoa học về quá trình chuyển hóa từ người vượn tiền sử tiến lên người hiện đại, về phương thức kiếm sống và canh tác, về tổ chức xã hội. Chính vì vậy các di tích Văn hóa Hoà Bình là tài sản vô cùng quý báu; nó đóng góp cho nền khoa học n­­ước nhà cũng như­ nền khoa học thế giới tư­­ liệu cực kỳ quý báu.

Thông qua các kết quả từ các cuộc thám sát, khảo sát, khai quật các địa điểm Văn hóa Hòa Bình tại tỉnh Hòa Bình, các nhà khoa học sẽ có thêm những l­­ượng thông tin cần thiết để tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu về nền Văn hoá Hoà Bình và nghiên cứu tìm hiểu quá khứ ở Việt Nam và Đông Nam Á; tìm hiểu văn hoá hiện đại của khu vực này, trong mối quan hệ giữa con ng­ười và con ng­­ười, giữa con người với thiên nhiên.    

                                                 Hòa Bình, tháng 10 năm 2017

                                                      Nguyễn Thị Thi

Số điện thoại hữu ích

Số điện thoại tiếp nhận của các tổ chức, cá nhân liên quan đến giải quyết Thủ tục hành chính 02183.899.255-Tại Sở Tư Pháp

Hot line: 0898.701.005 Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Hòm thư:sovanhoattdlhoabinh@gmail.com 

Video hoạt động ngành

Các dịch vụ du lịch

khu diem den du lich copy
dich vu lu hanh
dich vu luu tru
dich vu mua sam
dich vu van chuyen
dich vu an uong
huong dan vien
cham soc suc khoe
BAN LAC copy

LONG HO HB copy

CHUA TIEN LAC THUY copy

logo vi

Thống kê truy cập

website counter

Template Settings

Color

For each color, the params below will be given default values
Blue Oranges Red

Body

Background Color
Text Color

Header

Background Color

Spotlight3

Background Color

Spotlight4

Background Color

Spotlight5

Background Color

Footer

Select menu
Google Font
Body Font-size
Body Font-family
Direction